Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng những ký ức về một thời đất nước phải đối mặt với bom đạn vẫn được lưu giữ trong hàng triệu trang tài liệu lưu trữ, hiện vật và hồi ức. Mỗi hồ sơ lưu trữ không chỉ phản ánh diễn biến của lịch sử mà còn ghi lại sự hy sinh của những con người bình dị đã làm nên lịch sử bằng chính cuộc đời mình. Trong số đó có câu chuyện về pháo thủ Lê Viết Dũng – một người lính phòng không đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, cùng một quyết định đầy xúc động của người mẹ kiên cường.
Chàng trai trẻ Lê Viết Dũng là người con của xã Thụy Phương (nay thuộc quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội), sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, chàng thanh niên ấy đã tình nguyện nhập ngũ, trở thành pháo thủ trên các trận địa phòng không bảo vệ miền Bắc. Bầu trời miền Bắc luôn là mục tiêu đánh phá của không quân Mỹ. Trên khắp các trận địa phòng không, những người lính trẻ ngày đêm chiến đấu để bảo vệ cầu đường, nhà máy, làng mạc và cuộc sống bình yên của nhân dân. Trong tháng ngày chiến đấu đầy khốc liệt đó, pháo thủ Lê Viết Dũng đã cùng đồng đội kiên cường bám trận địa, lập nhiều thành tích, góp phần bắn rơi máy bay địch, bảo vệ vùng trời Tổ quốc.
Thế nhưng, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chiến đấu, pháo thủ Lê Viết Dũng đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại nỗi đau không gì bù đắp được đối với gia đình, đặc biệt là người mẹ – bà Nguyễn Thị Loan.
Điều khiến câu chuyện về gia đình pháo thủ Lê Viết Dũng trở nên đặc biệt không chỉ là sự mất mát mà còn là lựa chọn đầy bản lĩnh của người mẹ Việt Nam trong thời chiến. Theo những hình ảnh mà Nghệ sĩ nhiếp ảnh Mầu Hoàng Thiết ghi được, ngay sau khi nhận tin con trai hy sinh, bà Nguyễn Thị Loan đã nén đau thương động viên người con trai còn lại là Lê Viết Hùng tiếp tục lên đường nhập ngũ, thay em trai thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với Tổ quốc. Người anh trai Lê Viết Hùng đã thay vào ngay vị trí của người em trai Lê Viết Dũng tại đơn vị pháo binh ngay sau khi em trai hy sinh để tiếp tục chiến đấu đánh giặc Mỹ.
Quyết định của người mẹ ấy đã vượt lên trên tình mẫu tử vốn rất đỗi thiêng liêng. Đó là sự lựa chọn đặt lợi ích của đất nước lên trên nỗi đau của bản thân và gia đình; điều này đã thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc của biết bao gia đình Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.
Mẹ Loan đang trao con trai Lê Viết Hùng cho đơn vị pháo – Ảnh: Nghệ sĩ nhiếp ảnh Mầu Hoàng Thiết – Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV
Lê Viết Hùng lên đường tiếp bước em trai, mang theo lời dặn của mẹ và niềm tin rằng sự hy sinh của người em sẽ không trở nên vô nghĩa và hai anh em đã cùng chung một lý tưởng phụng sự Tổ quốc. Câu chuyện về gia đình pháo thủ Lê Viết Dũng là minh chứng sinh động cho truyền thống “cả gia đình đánh giặc”, một hình ảnh tiêu biểu của hậu phương lớn miền Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Anh Lê Viết Hùng trên mâm pháo mà em đã hy sinh, năm 1967 – Ảnh: Nghệ sĩ nhiếp ảnh Mầu Hoàng Thiết – Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV
Hôm nay, khi chúng tôi xem lại những hình ảnh tư liệu về gia đình pháo thủ Lê Viết Dũng, chúng tôi cảm nhận rằng: Đằng sau từng hình ảnh, từng dòng chữ là chân dung của một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc. Đó là hình ảnh của những người mẹ, người anh, người chị âm thầm gác lại hạnh phúc riêng để góp phần làm nên thắng lợi của dân tộc.
Thông qua câu chuyện về gia đình pháo thủ Lê Viết Dũng, thế hệ hôm nay có thêm cơ hội hiểu sâu sắc hơn về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và những cống hiến thầm lặng của cha anh trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Những tư liệu lưu trữ không chỉ góp phần tái hiện chân thực một giai đoạn lịch sử mà còn gìn giữ ký ức của dân tộc, lan tỏa những giá trị nhân văn, khơi dậy lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy truyền thống yêu nước của các thế hệ hôm nay và mai sau.
Thanh Vân