Liệt sĩ Nguyễn Thái Bình (1948-1972) là một trong những gương mặt tiêu biểu của lớp trí thức trẻ Việt Nam trưởng thành trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng giàu lý tưởng của anh gắn liền với phong trào đấu tranh vì hòa bình, công lý và độc lập dân tộc, không chỉ trong nước mà còn lan tỏa mạnh mẽ tại Hoa Kỳ vào đầu thập niên 1970.
1. Thân thế và quá trình học tập
Nguyễn Thái Bình sinh ngày 14 tháng 1 năm 1948 tại thôn Trường Bình, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, trong một gia đình công chức nhỏ gồm chín người con. Cha là ông Nguyễn Văn Hai, mẹ là bà Lê Thị Anh. Từ nhỏ, Nguyễn Thái Bình đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, tinh thần hiếu học và ý thức trách nhiệm đối với gia đình, xã hội.
Chân dung Liệt sĩ Nguyễn Thái Bình (1948-1972). Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam
Sau khi hoàn thành bậc tiểu học tại Cần Giuộc, anh theo cha lên Sài Gòn học tập tại Trường Trung học Petrus Ký. Trong suốt những năm trung học, Nguyễn Thái Bình luôn đạt thành tích học tập xuất sắc, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động xã hội, thể hiện sớm tinh thần dấn thân và quan tâm đến vận mệnh đất nước.
Năm 1966, Nguyễn Thái Bình thi đỗ vào nhiều trường đại học và lựa chọn theo học Trường Cao đẳng Nông Lâm Súc tại Sài Gòn. Tháng 3 năm 1968, sau khi tốt nghiệp, anh được Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) cấp học bổng đặc biệt sang Mỹ du học.
2. Hoạt động phản chiến tại Hoa Kỳ
Trong thời gian học tập tại Hoa Kỳ, Nguyễn Thái Bình theo học một năm tại Đại học Cộng đồng Fresno (California), sau đó chuyển sang Đại học Washington. Không chỉ là một sinh viên có thành tích học tập tốt, anh còn là một trí thức trẻ tích cực tham gia phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam.
Bằng cử nhân khoa học do Trường Đại học Washington cấp ngày 10/06/1972 cho Nguyễn Thái Bình. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam
Nguyễn Thái Bình tham gia các cuộc biểu tình chống chiến tranh, viết báo, làm thơ và diễn thuyết nhằm tố cáo tội ác chiến tranh, đồng thời kêu gọi người Việt Nam ở nước ngoài hướng về Tổ quốc. Anh cũng vận động những công dân Mỹ yêu chuộng hòa bình phản đối cuộc chiến tại Việt Nam. Đặc biệt, anh đã gửi thư trực tiếp cho Tổng thống Richard Nixon, phê phán những luận điệu “hòa bình giả tạo” và lên án chính sách xâm lược của Hoa Kỳ.
Ngày 10 tháng 2 năm 1972, Nguyễn Thái Bình cùng một số sinh viên biểu tình tại Lãnh sự quán chính quyền Sài Gòn ở San Francisco, phản đối chính sách đàn áp phong trào đấu tranh chính trị ở miền Nam và chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”. Sau sự kiện này, anh cùng sáu sinh viên khác bị trục xuất về nước.
3. Cái chết và tác động xã hội
Trước khi trở về Việt Nam, Nguyễn Thái Bình viết hai bức thư ngỏ, một gửi những người yêu chuộng hòa bình trên thế giới và một gửi Tổng thống Nixon, tiếp tục khẳng định lập trường phản chiến kiên định. Ngày 2 tháng 7 năm 1972, anh bị lực lượng Mỹ bắn chết khi máy bay vừa hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất.
Cái chết của Nguyễn Thái Bình đã gây chấn động dư luận quốc tế, trở thành biểu tượng cho tinh thần đấu tranh bất khuất của trí thức trẻ Việt Nam, đồng thời góp phần làm lan rộng phong trào phản chiến trong sinh viên miền Nam Việt Nam và sinh viên Hoa Kỳ.
4. Kết luận
Với cuộc đời ngắn ngủi nhưng giàu lý tưởng, Nguyễn Thái Bình là tấm gương tiêu biểu của tầng lớp thanh niên trí thức Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ghi nhận những cống hiến và hy sinh đó, nhà nước Việt Nam đã truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Tên anh được đặt cho các tuyến đường tại Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Long An; Quỹ học bổng Nguyễn Thái Bình tiếp tục lan tỏa giá trị nhân văn, yêu nước và trách nhiệm xã hội của một trí thức đã hiến trọn tuổi thanh xuân cho hòa bình và độc lập dân tộc.
Tài liệu tham khảo:
1. Danh mục tài liệu ảnh sưu tầm tại Thông tấn xã Việt Nam, số 18068, 18077, bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV.
2. University of Washington (1972), Bachelor of Science Degree awarded to Nguyen Thai Binh (bản sao văn bằng).
3. Gương sáng Anh hùng liệt sỹ trẻ tuổi cách mạng, Vương Trí Nhân – Thái Anh, NXB Thanh Niên, 2024.
4.https://congan.com.vn/tin-chinh/50-nam-giai-phong-mien-nam-thong-nhat-dat-nuoc/tim-lai-dau-chan-anh-hung-liet-si-nguyen-thai-binh-tren-nuoc-my_177478.html
5. https://tuoitre.vn/chuyen-chua-ke-sau-nhung-tam-anh-dac-biet-ky-11-nguyen-thai-binh-nhung-buc-anh-bi-hung-20231013234856003.htm
Phạm Yến