20 năm – một chặng đường trên hành trình gìn giữ ký ức dân tộc. Từ những trang tài liệu đã đi qua năm tháng, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV không chỉ thực hiện sứ mệnh bảo tồn những chứng tích của lịch sử, mà còn từng bước tìm kiếm những phương thức mới để đưa giá trị của tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng.
Nhân kỷ niệm 20 năm thành lập Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (25/8/2006 – 25/8/2026), Trung tâm xây dựng và đưa vào khai thác không gian trải nghiệm trưng bày ứng dụng công nghệ ánh sáng, âm thanh và Immersive 3D Mapping. Đây không đơn thuần là một không gian trưng bày hiện vật, mà là một cách tiếp cận mới để lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của công nghệ; nơi những tư liệu tưởng như tĩnh lặng được tái hiện thành những câu chuyện sống động, gần gũi và giàu cảm xúc với công chúng.
Không gian trải nghiệm mới tại Trung tâm đã mở ra hành trình kết nối giữa tư liệu – lịch sử – công nghệ – cảm xúc. Ở đó những trang sử được khắc trên gỗ hàng trăm năm trước được đánh thức bằng hình ảnh, ánh sáng, âm thanh và hiệu ứng không gian, giúp người xem không chỉ nhìn thấy lịch sử mà còn có thể cảm nhận chiều sâu của lịch sử qua một phương thức trực quan, hiện đại.
HÀO KHÍ NGÀN NĂM – ĐÁNH THỨC NHỮNG TRANG SỬ HÀO HÙNG
Hành trình trải nghiệm bắt đầu bằng “Hào khí ngàn năm” – nơi những dấu mốc tiêu biểu của lịch sử dân tộc được tái hiện trong dòng chảy của ý chí độc lập, tinh thần quật cường và sức mạnh đoàn kết trải qua các thời kỳ lịch sử.
Từ cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng với khí thế đấu tranh giành độc lập; chiến thắng Bạch Đằng năm 938 do Ngô Quyền lãnh đạo mở ra thời kỳ độc lập, tự chủ; Chiếu dời đô năm 1010 của vua Lý Thái Tổ với khát vọng xây dựng một quốc gia cường thịnh; đến sông Như Nguyệt, lời khẳng định chủ quyền trong Nam quốc sơn hà; tiếng hô “Đánh!” tại Hội nghị Diên Hồng cùng hào khí Đông A đã làm nên đại thắng 3 lần chiến thắng Mông Nguyên; khởi nghĩa Lam Sơn và tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo; cùng bước chân thần tốc của vua Quang Trung – Nguyễn Huệ đại phá quân Thanh trong mùa Xuân Kỷ Dậu 1789.
Tất cả những hình ảnh lịch sử đã nối tiếp nhau tạo thành một trường cảm xúc mạnh mẽ về bản lĩnh Việt Nam.
Trong không gian này, 3D Mapping đã trở thành phương thức kể chuyện lịch sử hấp dẫn, dưới sự kết hợp của ánh sáng tạo chiều sâu; âm thanh khơi dậy cảm xúc; hình ảnh chuyển động mở rộng không gian; những tư liệu gốc tạo nền tảng cho câu chuyện.
Lịch sử đã từ những trang tài liệu lưu trữ bước ra đời sống. Những sự kiện tưởng như xa xưa trở nên gần gũi hơn, để người xem không chỉ nhìn thấy một dấu mốc lịch sử mà còn cảm nhận được tinh thần của một thời đại.
Và từ hào khí của những năm tháng giữ nước, hành trình tiếp tục mở ra một câu hỏi lớn hơn: Một dân tộc đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử bằng cách nào để giữ gìn tên gọi, bản sắc và vị thế của mình?
Câu trả lời được tiếp nối trong “Tự hào lịch sử Việt Nam”.
TỰ HÀO LỊCH SỬ VIỆT NAM – HÀNH TRÌNH CỦA MỘT QUỐC GIA
Nếu “Hào khí ngàn năm” khắc họa sức mạnh và bản lĩnh của dân tộc qua những trang sử hào hùng, thì “Tự hào lịch sử Việt Nam” đưa người xem trở về với một chiều sâu khác của lịch sử thông qua trình chiếu ánh sáng và hình ảnh: hành trình hình thành, phát triển và khẳng định tên gọi của quốc gia qua những quốc hiệu tiêu biểu.
Từ Văn Lang – dấu mốc của thời kỳ dựng nước đầu tiên; đến quốc hiệu Đại Việt gắn với một thời kỳ lâu dài của quốc gia độc lập, tự chủ; rồi Việt Nam năm 1804; Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945 và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1976 – mỗi quốc hiệu là một dấu mốc, phản ánh những chuyển biến quan trọng của đất nước qua từng thời kỳ.
Trong dòng chảy ấy, Mộc bản triều Nguyễn – Di sản tư liệu thế giới lưu giữ những chứng tích quý giá, giúp câu chuyện về quốc hiệu được kết nối với những tư liệu lịch sử cụ thể. Đặc biệt, dấu ấn về quốc hiệu “Việt Nam” năm 1804 được ghi lại trong Đại Nam thực lục chính biên đệ nhất kỷ đã trở thành một chứng cứ tư liệu quan trọng về lịch sử tên gọi của đất nước.
Sau nhiều thập kỷ đấu tranh kiên cường chống thực dân và phong kiến, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã tiến hành Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Thắng lợi này là kết quả của quá trình đấu tranh lâu dài vì độc lập dân tộc, mở ra bước ngoặt lịch sử cho dân tộc Việt Nam.
Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự kiện này đã chấm dứt ách thống trị của phát xít Nhật, lật đổ chế độ quân chủ kéo dài hàng nghìn năm, đồng thời xóa bỏ hoàn toàn xiềng xích thực dân Pháp gần một thế kỷ, mở ra một thời đại mới – thời đại giải phóng dân tộc, tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Ba mươi năm sau, thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy vĩ đại, đất nước ta đã hoàn toàn thống nhất. Ngày 02/7/1976, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI, Quốc hội đã quyết định tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hiệu này chính thức khẳng định hình thức nhà nước và định hướng chính trị của nước Việt Nam độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ trong kỷ nguyên mới.
Nhìn lại hành trình gian khổ và tự hào đó, có thể thấy mỗi quốc hiệu là một dấu mốc. Mỗi dấu mốc là một phần ký ức. Và những ký ức ấy hợp thành câu chuyện về Việt Nam.
TỪ NHỮNG TẤM GỖ ĐẾN KHÔNG GIAN LỊCH SỬ SỐNG ĐỘNG
Điểm đặc biệt của không gian trải nghiệm chính là sự kết nối giữa giá trị nguyên bản của tư liệu lưu trữ và sức mạnh của công nghệ hiện đại.
Những tấm Mộc bản – vốn mang trong mình dấu tích của thời gian đã trở thành điểm khởi đầu để mở ra những câu chuyện giới thiệu về quốc gia, dân tộc, chủ quyền, văn hóa và con người Việt Nam.
Từ một nét khắc trên gỗ, lịch sử được tái hiện sinh động. Từ một trang tư liệu, câu chuyện được mở rộng thành không gian. Từ ký ức được lưu giữ, quá khứ được kết nối với công chúng hôm nay.
Đó cũng chính là tinh thần mà Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV hướng tới trong chặng đường phát huy giá trị tài liệu lưu trữ: giữ gìn nguyên bản nhưng không ngừng đổi mới cách tiếp cận; bảo tồn ký ức nhưng đồng thời đưa ký ức đến gần hơn với công chúng.
20 NĂM – GIỮ GÌN KÝ ỨC, KẾT NỐI TƯƠNG LAI
Không gian “Hào khí ngàn năm” và “Tự hào lịch sử Việt Nam” được ra mắt nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập Trung tâm không chỉ là một sản phẩm trưng bày ứng dụng công nghệ, mà còn là một dấu ấn trên hành trình đổi mới cách thức bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị tài liệu lưu trữ.
Hai mươi năm qua, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV đã đồng hành cùng những trang tài liệu, gìn giữ những chứng tích của quá khứ và từng bước đưa các giá trị lưu trữ đến gần hơn với xã hội.
Trong chặng đường tiếp, công tác phát huy giá trị tài liệu của Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV sẽ tiếp tục được nối dài bằng những phương thức mới, những công nghệ mới và những cách kể mới – để mỗi tài liệu không chỉ được bảo quản an toàn, mà còn được nhìn thấy, được hiểu, được cảm nhận và được lan tỏa.
Và khi ánh sáng khép lại, hình ảnh lắng xuống, âm thanh dần tan vào không gian, điều còn đọng lại chính là niềm tự hào về một dân tộc đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử bằng ý chí độc lập, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên.
Từ những tấm Mộc bản – lịch sử được lưu giữ. Từ công nghệ – lịch sử được đánh thức. Từ hôm nay – lịch sử tiếp tục được trao truyền cho mai sau.
20 năm Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV – giữ gìn ký ức, lan tỏa giá trị, kết nối lịch sử với tương lai.
Khánh Vy