Trước những thông tin liên quan đến các Chỉ thị của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về kế hoạch “Tổng phản công”, Văn phòng Cao ủy Pháp tại Đông Dương đã ban hành công văn mật số 87 ngày 23/02/1949 gửi các Ủy viên Cao ủy Pháp tại Bắc, Trung, Nam kỳ, Lào, Campuchia và Đại diện Xứ Thượng Nam Đông Dương yêu cầu “cần gia tăng cảnh giác” để đề phòng Việt Minh. Văn bản này vừa được chúng tôi tìm thấy trong hồ sơ 182, Phông Phủ Quốc trưởng quốc gia Việt Nam đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV, tỉnh Lâm Đồng.
Sau thất bại ở chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông 1947, Pháp buộc phải chuyển kế hoạch từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang “đánh lâu dài” với ta. Giai đoạn từ năm 1947-1950, để chuẩn bị cho kế hoạch tổng phản công, Đảng ta (1) đã lãnh đạo phát triển kháng chiến toàn diện, đẩy mạnh đấu tranh vũ trang, chiến tranh du kích, từng bước tiến lên vận động chiến, làm thất bại một phần chiến lược đánh kéo dài, mở rộng chiến tranh bằng chính sách “dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” của thực dân Pháp. Trước những khó khăn ngày càng gia tăng, Pháp buộc phải điều chỉnh chính sách và tăng cường các biện pháp quản lý, kiểm soát mọi thông tin chính trị và quân sự tại Đông Dương, điều này đã được phản ánh rõ trong nội dung văn bản mật số 87 như sau:
“ Từ nhiều lời bình luận được các trạm vô tuyến của Việt Minh phát đi, cùng một vài tờ truyền đơn gần đây đã thông báo các Chỉ thị của ông Võ Nguyên Giáp ra lệnh cho quân đội tiến vào giai đoạn 3 của kế hoạch chiến dịch Việt Minh, đó là kế hoạch “Tổng phản công”.
Mặc dù những thông tin đó hiện nay có vẻ chỉ là những lời khoác lác cốt để tuyên truyền hơn là ý đồ quân sự đích thực, nhưng tôi vẫn phải lưu ý với các ông rằng cần gia tăng cảnh giác để đề phòng các cuộc khủng bố đang tăng gấp đôi, gắn liền với các hành động quân sự.
Ngoài ra, bằng mọi giá tôi cũng cần phải được cung cấp những sự việc mới thuộc lĩnh vực chính trị và quân sự trong thời hạn sớm nhất. Những sự việc này có thể giúp cho các ông kết luận một cách nhanh hơn về những hoạt động của Việt Minh liên quan đến các Chỉ thị mới đây nhất của Võ Nguyên Giáp.
Trong khuôn khổ của những hướng dẫn này, các ông phải liên lạc với chính quyền quân sự, nơi mà các ông có trách nhiệm quản lý và các ông phải bảo đảm rằng không bỏ qua khả năng cuộc tổng phản công này.”
Công văn mật số 87 ngày 23 tháng 2 năm 1949 của Cao Ủy Pháp gửi các Ủy viên Bắc, Trung, Nam kỳ và Lào, Campuchia, Đại diện Xứ thượng Nam Đông Dương
Qua nội dung văn bản, có thể thấy rằng trước những làn sóng tuyên truyền và Chỉ thị từ Bộ Tổng Tư lệnh Việt Minh mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người đứng đầu về việc chuẩn bị cho “Tổng phản công”, giới chức lãnh đạo Pháp tại Đông Dương đã lo ngại về một bước ngoặt quân sự quy mô lớn. Bề ngoài họ tỏ thái độ hoài nghi, xem đây là những đòn tâm lý chiến, nhưng thực tế bên trong bộ máy cai trị lại là sự lo lắng, căng thẳng trước các hoạt động vũ trang ngày càng gia tăng của Việt Minh. Một mệnh lệnh tăng cường cảnh giác đã được ban hành, yêu cầu các cấp quản lý trên toàn cõi Đông Dương phải thắt chặt an ninh và hiệp đồng chặt chẽ với quân đội. Việc thu thập tin tức tình báo về kế hoạch của đối phương lúc này trở thành ưu tiên hàng đầu để chính quyền thuộc địa chuẩn bị lực lượng và phương án đối phó. Tài liệu lưu trữ trên là một minh chứng lịch sử sống động, phản ánh cái nhìn thực tế và nỗi bất an của thực dân Pháp khi chứng kiến lực lượng kháng chiến của Việt Minh ngày càng phát triển lớn mạnh.
Tóm lại, Văn bản mật số 87 là một tư liệu lịch sử quý, văn bản trên cho chúng ta thấy các biện pháp đối phó của chính quyền thực dân đối với đường lối kháng chiến trường kỳ của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Qua đó, khẳng định tầm vóc và sức ảnh hưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Việt Minh ngay từ giai đoạn chuẩn bị cho cuộc tổng phản công. Đồng thời, tài liệu này cũng phản ánh sự lúng túng và lo sợ của chính quyền thực dân Pháp khi phải đối mặt với một cuộc chiến tranh nhân dân đang ngày càng lớn mạnh. Việc công bố, giới thiệu những tư liệu này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học lưu trữ mà còn giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về trí tuệ, bản lĩnh và nghệ thuật quân sự của Việt Nam trong lịch sử./.
Chú thích:
1. Từ 11/11/1945 đến tháng 2/1951, để phù hợp với yêu cầu của lịch sử, Đảng Cộng sản Đông Dương hoạt động bán công khai dưới danh nghĩa Hội Nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương.
Tài liệu tham khảo:
– Hồ sơ 182, Phông Phủ Quốc trưởng quốc gia Việt Nam, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV.
Thanh Biên (Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV)
Nguồn: Trang Thông tin Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước