Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Tọa đàm khoa học.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang bước vào giai đoạn tăng tốc, dữ liệu không còn đơn thuần là công cụ phục vụ quản lý mà đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, đóng vai trò quyết định trong việc hình thành Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Trên nền tảng đó, ngày 20/3, Tọa đàm khoa học “Trách nhiệm của ngành Lưu trữ trong việc kiến tạo hạ tầng dữ liệu quốc gia – Mục tiêu, phương hướng triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng” đã được tổ chức, quy tụ nhiều chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan quản lý nhằm cùng nhìn nhận một cách toàn diện về vị trí của ngành Lưu trữ trong kỷ nguyên dữ liệu.
Trước thềm Toạ đàm, Thiếu tướng, TS. Nguyễn Ngọc Cương đã có buổi làm việc với GS.TS. Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trao đổi về các định hướng hợp tác chiến lược trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực phục vụ xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia.
Toạ đàm nhấn mạnh một thực tế mang tính bước ngoặt: Dữ liệu đang trở thành “hạ tầng mềm” của quốc gia, nơi mọi hoạt động quản lý, vận hành và phát triển đều phụ thuộc vào khả năng thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu. Trong bối cảnh đó, ngành Lưu trữ không còn giới hạn ở chức năng bảo quản tài liệu, mà đã trở thành một cấu phần quan trọng trong việc kiến tạo, vận hành và bảo đảm an toàn cho hạ tầng dữ liệu quốc gia. Đặc biệt, tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra yêu cầu rõ ràng về phát triển kinh tế dữ liệu, bảo đảm an ninh dữ liệu và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc ngành Lưu trữ cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, mô hình vận hành và đào tạo nguồn nhân lực.
Toàn cảnh Tọa đàm.
Phát biểu khai mạc tại tọa đàm, PGS.TS Đặng Thị Thu Hương – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt của giáo dục đại học trong việc đồng hành cùng tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành nền tảng của mọi hoạt động quản lý và phát triển, các ngành đào tạo, đặc biệt là ngành Lưu trữ, cần được nhìn nhận lại từ góc độ mới.
PGS.TS Đặng Thị Thu Hương – Phó Hiệu trưởng Nhà trường phát biểu khai mạc Tọa đàm khoa học.
PGS.TS Đặng Thị Thu Hương khẳng định: “Ngành Lưu trữ ngày nay không còn chỉ dừng lại ở chức năng bảo quản tài liệu, mà cần được định vị như một lĩnh vực gắn trực tiếp với quản trị dữ liệu và tri thức số, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia”.
Từ góc nhìn đó, bài phát biểu đã chỉ ra rằng, trong kỷ nguyên dữ liệu, ngành Lưu trữ giữ vai trò nền tảng trong việc xác lập các chuẩn mực dữ liệu, bảo đảm tính xác thực và giá trị pháp lý của thông tin, đồng thời tổ chức, lưu giữ và khai thác dữ liệu một cách lâu dài, có hệ thống. Đây chính là những yếu tố cốt lõi để dữ liệu có thể trở thành nguồn lực phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, PGS.TS Đặng Thị Thu Hương cũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở đào tạo trong việc đổi mới chương trình giảng dạy, nâng cao năng lực nghiên cứu và tăng cường gắn kết với thực tiễn quản lý dữ liệu quốc gia. “Đào tạo ngành Lưu trữ trong giai đoạn hiện nay không thể tách rời bối cảnh chuyển đổi số, mà cần hướng tới việc trang bị cho người học tư duy dữ liệu, năng lực quản trị thông tin và khả năng thích ứng với môi trường số hóa”, bà chia sẻ.
Trong phần tham luận trọng tâm của chương trình, Thiếu tướng, TS. Nguyễn Ngọc Cương – Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã mang đến một bức tranh toàn diện về thực trạng hạ tầng dữ liệu tại Việt Nam, dưới góc nhìn từ thực tiễn triển khai ở cấp độ quốc gia. Từ kinh nghiệm trực tiếp trong quá trình xây dựng và vận hành hệ thống dữ liệu quốc gia, diễn giả chỉ ra rằng Việt Nam hiện đã hình thành nhiều cơ sở dữ liệu quan trọng, tuy nhiên hệ thống này vẫn chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng. “Dữ liệu hiện nay còn phân tán, thiếu tính kết nối, chưa đồng bộ và chưa khai thác hết giá trị”, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương nhận định.
Thực trạng này không chỉ phản ánh những hạn chế về mặt kỹ thuật, mà còn cho thấy những khoảng trống trong tư duy quản trị dữ liệu, khi dữ liệu chưa thực sự được coi là một nguồn lực chiến lược, chưa được tổ chức và vận hành theo một chuẩn thống nhất trên quy mô quốc gia.
Nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi trong giai đoạn hiện nay, diễn giả đã đưa ra một nguyên tắc mang tính nền tảng đối với dữ liệu quốc gia: “Dữ liệu phải bảo đảm các tiêu chí: đúng – đủ – sạch – sống – thống nhất – dùng chung”. Theo đó, dữ liệu không chỉ cần chính xác và đầy đủ, mà còn phải được cập nhật liên tục, có khả năng kết nối và chia sẻ giữa các hệ thống, từ đó phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý, điều hành và phát triển kinh tế – xã hội.
Diễn giả, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương trong phần chia sẻ tại Tọa đàm.
Không dừng lại ở việc chỉ ra thực trạng, bài tham luận còn mở rộng sang những vấn đề mang tính cấu trúc của kỷ nguyên dữ liệu. Trong đó, dữ liệu được xác định là yếu tố cốt lõi của phương thức sản xuất mới, nơi mọi quyết định ngày càng dựa trên phân tích dữ liệu và sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. “Dữ liệu phải được coi là yếu tố sản xuất, quyết định hiệu quả quản lý và khả năng tối ưu hóa các hoạt động trong xã hội số”, diễn giả nhấn mạnh.
Từ đó, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một hạ tầng dữ liệu quốc gia đồng bộ, hiện đại, đi kèm với cơ chế quản trị chặt chẽ, đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh mẽ việc kết nối, tích hợp dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực nhằm hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, có khả năng khai thác sâu và tạo ra giá trị thực tiễn.
Phần tham luận không chỉ cung cấp những thông tin thực tiễn có giá trị, mà còn gợi mở một vấn đề mang tính chiến lược: trong kỷ nguyên dữ liệu, quốc gia nào làm chủ được dữ liệu, quốc gia đó sẽ nắm giữ lợi thế trong phát triển và cạnh tranh. Và để làm được điều đó, dữ liệu không thể tồn tại rời rạc, mà cần được tổ chức, quản trị và bảo vệ một cách bài bản, với sự tham gia cốt lõi của ngành Lưu trữ trong toàn bộ hệ sinh thái dữ liệu quốc gia.
Tiếp nối chương trình, Trung tá Đào Đình Nam – Phó Trưởng Phòng Tham mưu – Tổng hợp – Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã mang đến một góc nhìn mang tính thực tiễn cao, tập trung vào bài toán cốt lõi nhưng thường bị xem nhẹ trong quá trình xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia: vấn đề bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu.
Từ thực tế triển khai và quản lý các hệ thống dữ liệu quy mô lớn, Trung tá Đào Đình Nam khẳng định: “Hạ tầng dữ liệu quốc gia chỉ thực sự có giá trị khi đi kèm với khả năng bảo vệ dữ liệu một cách toàn diện, từ cấp độ kỹ thuật đến cấp độ thể chế và con người”.
Theo đó, trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài sản chiến lược, các nguy cơ về rò rỉ, xâm nhập, đánh cắp hoặc thao túng dữ liệu cũng gia tăng tương ứng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một hệ thống bảo mật nhiều lớp, không chỉ dừng ở giải pháp công nghệ mà còn bao gồm quy trình quản trị chặt chẽ và nhận thức của con người trong toàn hệ thống.
Diễn giả đặc biệt nhấn mạnh rằng, an ninh dữ liệu không thể là “lớp bảo vệ phía sau”, mà cần được thiết kế ngay từ đầu trong kiến trúc hệ thống. “An toàn dữ liệu phải là yếu tố được tích hợp từ khâu thiết kế, vận hành đến khai thác, thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra”, Trung tá Đào Đình Nam chia sẻ.
Trung tá Đào Đình Nam – Phó Trưởng Phòng Tham mưu – Tổng hợp (Trung tâm Dữ liệu quốc gia) trình bày nội dung tại Tọa đàm.
Bên cạnh đó, bài phát biểu cũng chỉ ra một thách thức lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong tiêu chuẩn bảo mật giữa các hệ thống dữ liệu, dẫn đến những “điểm yếu” trong toàn bộ hạ tầng. Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ rộng rãi, chỉ một mắt xích yếu cũng có thể ảnh hưởng đến toàn hệ thống.
Từ góc nhìn đó, Trung tá Đào Đình Nam đề xuất cần xây dựng một khung tiêu chuẩn an ninh dữ liệu thống nhất ở cấp quốc gia, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá định kỳ để đảm bảo hệ thống vận hành an toàn, ổn định.
Không chỉ dừng lại ở khía cạnh kỹ thuật, bài phát biểu còn mở rộng sang yếu tố con người – một trong những mắt xích quan trọng nhưng dễ bị bỏ qua. “Nhận thức và năng lực của đội ngũ vận hành dữ liệu đóng vai trò quyết định trong việc bảo đảm an toàn hệ thống”, ông nhấn mạnh.
Phần chia sẻ của Trung tá Đào Đình Nam đã bổ sung một mảnh ghép quan trọng cho bức tranh tổng thể của tọa đàm: Nếu dữ liệu là tài nguyên chiến lược, thì an ninh dữ liệu chính là điều kiện tiên quyết để tài nguyên đó có thể được khai thác bền vững và an toàn trong kỷ nguyên số.
Tiếp nối chương trình, Ông Đặng Thanh Tùng – Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (Bộ Nội vụ) đã đưa ra những định hướng quan trọng cho ngành Lưu trữ trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ.
Ông Đặng Thanh Tùng – Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước phát biểu ý kiến.
Trong bài phát biểu, Ông nhấn mạnh rằng sự phát triển của hạ tầng dữ liệu quốc gia không thể tách rời vai trò của ngành Lưu trữ, đặc biệt trong việc bảo đảm tính pháp lý, tính xác thực và giá trị lâu dài của dữ liệu. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu mới, ngành cần chủ động chuẩn bị về năng lực công nghệ và tư duy quản trị.
“Ngành Lưu trữ phải sẵn sàng thích ứng với các công nghệ mới, từ số hóa, trí tuệ nhân tạo đến các hệ thống quản trị dữ liệu hiện đại, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong tương lai”, Ông Đặng Thanh Tùng chia sẻ.
Bài phát biểu cũng chỉ ra rằng, quá trình chuẩn bị này không chỉ dừng ở đầu tư hạ tầng kỹ thuật, mà còn bao gồm việc hoàn thiện thể chế, xây dựng tiêu chuẩn nghiệp vụ và đào tạo nguồn nhân lực có khả năng làm việc trong môi trường dữ liệu số.
Qua đó, đặt ra một yêu cầu mang tính chiến lược: Ngành Lưu trữ cần chuyển mình từ vai trò “lưu giữ” sang vai trò chủ động tham gia vào quá trình kiến tạo, quản trị và khai thác dữ liệu, trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia.
Tại tọa đàm, PGS.TS Vũ Thị Phụng – Nguyên Trưởng Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng đã đưa ra những ý kiến sâu sắc từ góc nhìn học thuật, góp phần làm rõ hơn vị trí của ngành Lưu trữ trong bối cảnh chuyển đổi số. Theo PGS.TS Vũ Thị Phụng, trong kỷ nguyên dữ liệu, ngành Lưu trữ không chỉ thực hiện chức năng bảo quản tài liệu mà còn giữ vai trò nền tảng trong việc tổ chức, xác lập giá trị và bảo đảm tính tin cậy của thông tin. “Dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tổ chức khoa học, xác thực và có khả năng khai thác lâu dài”.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, PGS.TS Vũ Thị Phụng cho rằng hoạt động đào tạo cần có sự đổi mới mạnh mẽ, gắn chặt với nhu cầu của xã hội và sự phát triển của công nghệ. Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng đã và đang triển khai các chương trình đào tạo theo hướng hiện đại, liên ngành.
Phiên thảo luận tại tọa đàm được chủ trì bởi PGS.TS Đào Đức Thuận – Chủ tịch Hội đồng Khoa, Trưởng ngành Lưu trữ học và TS. Cam Anh Tuấn – Trưởng Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng. Với sự tham gia của các chuyên gia, giảng viên và người học, phiên thảo luận đã trở thành không gian trao đổi học thuật sôi nổi, tập trung vào những vấn đề cốt lõi của ngành trong kỷ nguyên dữ liệu. Trong phiên thảo luận, Ông Dương Thành Trung – Giám đốc Trung tâm Lưu trữ tỉnh Bắc Ninh và Bà Nguyễn Thị Hiệp – Cựu công chức Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã đưa ra những trao đổi thực tiễn xoay quanh mối quan hệ giữa tài liệu giấy và tài liệu điện tử trong bối cảnh chuyển đổi số. Các ý kiến đều thống nhất rằng, việc phát triển lưu trữ số và ứng dụng công nghệ là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và chia sẻ dữ liệu. Tuy nhiên, tài liệu giấy vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt trong việc bảo đảm giá trị pháp lý, tính nguyên gốc và độ tin cậy của thông tin.
Từ đó, hai diễn giả nhấn mạnh một quan điểm xuyên suốt: “Hiện đại hóa ngành Lưu trữ là yêu cầu tất yếu, nhưng không được tách rời các giá trị truyền thống”. Việc kết hợp hài hòa giữa lưu trữ truyền thống và lưu trữ số không chỉ giúp bảo tồn giá trị lịch sử của tài liệu, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi sang môi trường dữ liệu số.
Phần trao đổi đã góp phần làm rõ một hướng tiếp cận quan trọng trong phát triển ngành Lưu trữ hiện nay: đổi mới để thích ứng với công nghệ, nhưng vẫn giữ vững những nguyên tắc cốt lõi của nghề, từ đó đảm bảo tính bền vững của hệ thống lưu trữ trong dài hạn.
TS. Nguyễn Thị Chinh đưa ra quan điểm về trách nhiệm. vai trò của Lưu trữ trong công cuộc xây dựng hạ tầng dữ liệu Việt Nam.
Tại phiên thảo luận, TS. Nguyễn Thị Chinh – Trưởng phòng Nghiệp vụ, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã đưa ra những định hướng quan trọng về vai trò của nghiệp vụ lưu trữ trong việc xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia.
Theo Bà, để dữ liệu thực sự trở thành nguồn lực phát triển, cần bắt đầu từ việc hoàn thiện nền tảng nghiệp vụ, đặc biệt là công tác tổ chức khoa học tài liệu và dữ liệu. “Hạ tầng dữ liệu không thể hình thành nếu thiếu một hệ thống nghiệp vụ chuẩn hóa, đảm bảo dữ liệu được tổ chức, quản lý và khai thác một cách khoa học”, bà nhấn mạnh.
Những chia sẻ của TS. Nguyễn Thị Chinh đã làm rõ một vấn đề mang tính nền tảng: để xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia bền vững, không chỉ cần công nghệ, mà trước hết phải có một hệ thống nghiệp vụ lưu trữ được chuẩn hóa, đồng bộ và thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số.
Phát biểu bế mạc chương trình, TS. Cam Anh Tuấn – Trưởng Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng đã tổng kết những nội dung chính của tọa đàm, đồng thời bày tỏ kỳ vọng về sự phát triển của ngành trong thời gian tới. TS. Cam Anh Tuấn nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành nền tảng của mọi hoạt động phát triển, ngành Lưu trữ cần có sự kết nối chặt chẽ hơn giữa các cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý và đơn vị thực tiễn. “Sự hợp tác giữa nhà trường, cơ quan quản lý và các tổ chức liên quan sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng trong lĩnh vực lưu trữ và quản trị dữ liệu”.
Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng đã và đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên dữ liệu. Theo đó, hoạt động đào tạo và nghiên cứu của Khoa không chỉ dừng lại ở việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ nghiên cứu lịch sử, mà đã mở rộng sang lưu trữ phục vụ hoạt động quản lý hiện hành, quản trị thông tin và nghiên cứu về hệ thống thông tin, trong đó dữ liệu giữ vai trò trung tâm.
Đáng chú ý, các hướng nghiên cứu về quản trị dữ liệu trong lĩnh vực tài liệu lưu trữ đã được Khoa quan tâm từ khá sớm, với những nền tảng bước đầu xuất hiện từ khoảng năm 2004. Trên cơ sở đó, trong những năm gần đây, Khoa tiếp tục đẩy mạnh các nghiên cứu chuyên sâu, tập trung vào các nội dung như: xây dựng cơ sở dữ liệu tài liệu lưu trữ; xử lý và phân tích dữ liệu trong tài liệu lưu trữ; cũng như đảm bảo an toàn thông tin trong quản lý lưu trữ số.
Cùng với đó, Khoa đã chủ động đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hiện đại, liên ngành, từng bước tiệm cận với yêu cầu thực tiễn của quá trình chuyển đổi số quốc gia. Nổi bật là việc triển khai hai định hướng chuyên ngành mới trong chương trình đào tạo ngành Lưu trữ học, gồm: Hành chính văn thư và Văn thư – Lưu trữ số, góp phần đào tạo nguồn nhân lực có năng lực thích ứng với môi trường số, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản trị dữ liệu và thông tin trong bối cảnh hiện nay.
Trong không khí trang trọng và ấm áp, TS. Cam Anh Tuấn – Trưởng Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng đại diện BTC gửi món quà lưu niệm tới Thiếu tướng, TS. Nguyễn Ngọc Cương – diễn giả chính của Tọa đàm.
Khép lại chương trình, TS. Cam Anh Tuấn gửi lời cảm ơn tới toàn thể diễn giả, khách mời và người tham dự đã đồng hành, góp phần tạo nên thành công của tọa đàm. Những nội dung được trao đổi không chỉ mang ý nghĩa học thuật, mà còn mở ra nhiều định hướng quan trọng cho sự phát triển của ngành Lưu trữ trong tiến trình chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia trong tương lai.
Những bó hoa tươi thắm thay cho lời cảm ơn từ Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng tới Quý diễn giả, nhà khoa học, đại diện Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã tới và tham dự Tọa đàm khoa học.
Lê Duy – Trung Đức
Nguồn: Trang thông tin Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước